Жобаның жалпы қаржысы: 77 418983.16 теңге   Жоба жетекшісі: Салыбекова Нурдана Нуртаевна

Идентификаторлар:

• ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3750-1023
• Scopus Author ID: 56659387800 

Тақырыптың өзектілігі: Бүкіл әлем Қазақстанды қызғалдақтардың отаны деп таныды. Нидерланды қызғалдақ гүлдерін өсіруде, өндіруде танымал көшбасшы болып табылады. Қазақстанда гүл өсіруде пайдалану үшін қызғалдақтың мәдени сорттарының баданалары Нидерландыдан, Түркиядан, Ресейден және басқа елдерден, бірақ негізгі бөлігін голландиялық өндірушілерден сатып алынады. Қазақстанда бұл дақыл бойынша жүйелі интродукциялық, селекциялық-тұқым өсіру жұмыстары жүргізілмеген. Қазақстан гүл өсірушілері Нидерланды жағдайлары үшін әзірленген, элементтері Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысының субаридтік жағдайларына сәйкес келмейтін өсіру және көбейту технологияларын пайдаланады.

Қазақстанның гүл өсіруіндегі бар проблемаларды негізге ала отырып, жобаның мақсаты: өндіріске перспективалы, жерсіндірілген қызғалдақ түрлері мен сорттарын енгізу, селекция үшін бастапқы материал топтамасын жасау, оларды жеделдетіп көбейтудің тиімді әдістерін табу, Қазақстанның оңтүстіктігі және оңтүстік-шығысының ашық және жабық топырағында оны өсірудің бәсекеге қабілетті, ғылыми негізделген инновациялық технологиясын бейімдеу және практикалық енгізу арқылы Қазақстанның гүл өсіру саласын дамыту болды.

Тақырыптың мақсаты: өндіріске перспективалы, жерсіндірілген қызғалдақ түрлері мен сорттарын енгізу арқылы Қазақстанның гүл өсіру саласын дамыту, селекция үшін бастапқы материал топтамасын, оларды жеделдетіп көбейтудің тиімді әдістерін жасау, Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысының ашық және жабық топырағы жағдайында оны өсірудің бәсекеге қабілетті, ғылыми негізделген инновациялық технологиясын бейімдеу және іс жүзінде енгізу.

Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: Жабайы түрлер мен эксклюзивті қызғалдақ сорттарының өсуі мен дамуының биометриялық көрсеткіштері бойынша ауқымды материал алынды. Компьютерлік базаға қызғалдақтың 14 жабайы түрінің табиғи таралуының географиялық координаттары енгізілді, отырғызу материалдары жиналды. Іле-Алатау ұлттық паркінде (ҰТП) және Қаратау орманшылығында Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысындағы жабайы қызғалдақ популяциясының морфо- биологиялық ерекшеліктерін зерттеу үшін эксперименттік учаскелер құрылды. Жабайы өсетін түрлер мен қызғалдақтың эксклюзивті сорттары туралы алдын-ала мәліметтер базасы құрылды.

Қызғалдақ өсіруге арналған арнайы жылыжай құрылды. Қызғалдақтың 40 сортының өсуіне, дамуына, гүлденуіне және көбею коэффициентіне әртүрлі субстраттардың әсері туралы алдын-ала мәліметтер алынды. Зерттелетін сорттар ПТР- талдау әдісімен ауру қоздырғыштарына зерттелді, зерттеудің молекулалық-генетикалық әдістерін қолдана отырып, Қазақстан мен Түркия қызғалдақтарының түрлері мен сорттарын генотиптеу жүргізілді.

Алматы облысының Іле-Алатау ұлттық саябағында және Түркістан облысының Қаратау орманшылығында жабайы өсетін қызғалдақ түрлерінің табиғи популяциясын неғұрлым егжей-тегжейлі зерделеу және толықтыру үшін 2 эксперименттік алаң құрылды.

Зерттеу тобының мүшелері:

2023/2024 жылғы күнтізбелік жоспарға сәйкес жарияланған жұмыстардың тізімі (болған жағдайда)

2023 жылға арналған тақырып бойынша жарияланған жұмыстардың тізімі

Scopus мәліметтер базасында индекстелген рецензияланған ғылыми басылымдардағы мақалалар

1. Apushev А.К., Yusupov B.Yu., Salybekova N. N., Mamadaliev A. Biomorphological analysis of tulip varieties on substrates in covered ground in Turkestan // Journal of Human, Earth, and Future. E-ISSN:2785-2997. Agricultural and Biological Sciences (miscellaneous) 4, V 2, P. 207 – 220, 2023 Scopus, 89 percentile). http://dx.doi.org/10.28991/HEF-2023-04-02-06

ҚР ҒЖБМ      ҒЖБСҚК ұсынған рецензияланатын отандық ғылыми басылымдардағы мақалалар

1. Апушев А.К., Юсупов Б.Б., Салыбекова Н.Н., Тойжигитова Б.Б., Мамадалиев А., Мамбаева А. Предварительные результаты интродукции дикорастущих видов тюльпана в почвенно-климатических условиях Туркестана // Ізденістер, нәтижелер–Исследования, результаты. No4(100)2023, ISSN 2304-3334. с.120-129. DOI:       https://doi.org/10.37884/4-2023/14

https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/433

1. Salybekova N. N., Apushev А.К., Yusupov B.Yu., G.Kahraman, Toyzhigitova B.В., Mambaeva A.Sh. Phytopathogenic fungi of the genus Penicillium sp. on tulips // Microbiology аnd Virology, № 4 (43)/2023. c.234-251. https://doi.org/10.53729/MV- AS.2023.04.14 https://imv-journal.kz/index.php/mav/article/view/231

Нөлдік емес импакт-факторы бар рецензияланатын шетелдік ғылыми басылымдағы мақала

1. Толбаев Н.Б., Апушев А.К., Салыбекова Н.Н., Юсупов Б.Б. Проблемы интродукции дикорастущих тюльпанов горных долин // International agricultural journal №7 (4), 2023. с.1281-1289. DOI 10.55186/25876740_2023_7_4_17

https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-introduktsii-dikorastuschih-tyulpanov-gornyh- dolin

Халықаралық конференциялардағы баяндамалар

1. Салыбекова Н.Н., Басым Е. In vitro жағдайда фитопатогенді саңырауқұлақтарға эфир майларының қарсы белсенділігін зерттеу әдістері // Жаратылыстану ғылымдарының өзекті мәселелері және биологиялық білім берудің заманауи тәсілдері атты Халықаралық ғылыми-практикалық гибридті конференцияның Материалдар жинағы. Алматы, 2023 жыл, 3 наурыз. -10-14 б.
2. Salybekova    N.N.,    Fayzullaeva    D.Sh.    Aspects    of    clonalmicropropagation     and conservation of plants in vitro//Proceedings of the 2nd International Scientific Conference «Foundations and Trends in Modern Learning», April 27-28, 2023. 367-371 р. Berlin, Germany, 2023. 384p. https://ojs.publisher.agency/index.php/FTML/article/view/1376
3. Салыбекова Н.Н., Сержанова А.Е., Кеншімбаева Н.К. Tulipa L. түрлерін in vitro жағдайында жеделдетіп көбейтудің технологиялық ұсыныстары // International Turkic World Biology Congress. Turkestan, November23-24, 2023. 495-500 бб. Full texts book_biocongress_1-552(1).pdf (ayu.edu.kz)
4. Иващенко А.А., Төленова А.Д., Апушев А.К., Чаликова Е.С. Роль особо охраняемых природных территорий в сохранении генофонда дикорастущих тюльпанов Южного Казахстана // Исследование живой природы Кыргызстана: Научный журнал / «Сохранение биоразнообразия горных экосистем в условиях изменения климата» Международная научно-практическая конференция посвященная 80-летию института биологии НАН РК. Бишкек 2023. 155-158с. https://ib.naskr.kg/live/index.php/journal/article/view/173

Авторлық куәлік

1. Салыбекова Н.Н., Юсупов Б.Ю. Авторское свидетельства на практическое рекомендации: Субаридтік өңірде қызғалдақтарды кең көлемде өсірудің агротехникалық ұсынымдары// Заявка № 241605 от 17.10.2023 г.

1. Салыбекова Н.Н., Сержанова А.Е. Авторское свидетельства на практическое рекомендации: Жылыжайда және ашық жерде қызғалдақ өсіру: технология және ұсыныстар//Заявка № 241238 от 15.10.2023

2024 жылға арналған тақырып бойынша жарияланған жұмыстардың тізімі

Scopus мәліметтер базасында индекстелген рецензияланған ғылыми басылымдардағы мақалалар

1. Salybekova N.N., Apushev А.К., Yusupov B.Yu. Pathogenicity and phylogenetics of alternaria alternata affecting Tulipa L. in greenhouse conditions of the botanical garden//Journal of agricultural science and technology. Vol.27 (5). 2024. ISSN / eISSN: 1680-7073 / 2345-3737. Journal Impact Factor of WOS Q2. https://jast.modares.ac.ir/article-23-73948-en.html
2. Salybekova N.N., Issayev G.I., Serzhanova A.E., Mikhailov V. Utilising artificialintelligence for cultivating decorative plants // Botanical Studies (reviewed). ISSN:1817- 406XE-ISSN:1999-3110

CiteScore - 5.5. SJR - 0.74. Q1.

ҚР ҒЖБМ      ҒЖБСҚК ұсынған рецензияланатын отандық ғылыми басылымдардағы мақалала

1. Салыбекова Н.Н., Апушев А.К., Турметова Г.Ж., Юсупов Б.Ю., Тойжигитова Б.Б., Амангелдіқызы З. Особенности выращивания тюльпанов по новой технологии в экологической зоне Туркестанской области //Научнo-практический журнал Западно-Казахстанского аграрно-технического университета имени Жангир хана, Наука и образование. ISSN 2305-9397. Том 2. № 1-2 (74) 2024, с. 116-126. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2024-1-2-116-126

https://nauka.wkau.kz/index.php/gbj/issue/view/82/228

1. Salybekova N. N., Yusupov B.Yu., Alpamyssova G.B., Nagiyeva A. G., Serzhanova A.E., Babayeva G.A. Вiotechnological features of microclonal reproduction of Тulipa L. Species //Научнo-практический журнал Западно-Казахстанского аграрно- технического университета имени Жангир хана, Наука и образование. ISSN 2305- 9397. Том 2 №3 (76) 2024, с 91-97. DOI 10.52578/2305-9397-2024-3-2-91-97
2. Салыбекова Н., Юсупов Б., Апушев А., Сержанова А., Кахраман Г., Мамбаева А. Регулирование   стрессовых    процессов   при    выгонке   тюльпанов   в    условиях закрытого грунта// Izdenister Natigeler, ISSN 2304-3334. 3(103), 2024. с. 296-306. https://doi.org/10.37884/3-2024/33 https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/632

Нөлдік емес импакт-факторы бар рецензияланатын шетелдік ғылыми басылымдағы мақала

1. Салыбекова Н.Н., Юсупов Б.Б., Сержанова А.Е., Кеншимбаева Н.К. Изучение биологических особенностей Tulipa L. путем интродукции в ботаническом саду МКТУ//Использование и охрана природных ресурсов в России, - Москва. ISSN 2222-5633.   2024,   №   1   (177).   C.   29-33.   ИиОПРвР   №1   2024.

https://ecfs.msu.ru/images/documents/analytics/Ispolzovanie-i-ohrana-prirodnih- resursov- rossii/%D0%98%D0%B8%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%B2%D0%A0%20%E2%8 4%961%202024.pdf