Üniversitemizde iki gün süren “III. Uluslararası Kazak Dili - Bilim Dili: Dijital Kazakistan Döneminde Bilimsel Dönüşüm Sempozyumu” başarıyla tamamlandı. Sempozyumun ikinci günü, “Kazak Dil Biliminin Altyapısı: Kazakistan Biliminde Yenilikçiliğin ve Yatırımların Temeli” konulu yuvarlak masa toplantısıyla başladı.
Toplantıda Kazak dil biliminin bilimsel altyapısının güçlendirilmesi, dil bilimsel araştırmaların sistematik hâle getirilmesi, bilimsel çalışmaların sonuçlarının teknolojik projelere ve somut dijital ürünlere dönüştürülmesi ile dil teknolojileri alanına yatırım çekilmesi konuları ele alındı. Katılımcılar, Kazak dil biliminin dijital teknolojilerle bütünleştirilerek Kazakistan’da bilimsel gelişmeye ve yenilikçi ekonominin güçlenmesine sağlayabileceği katkılar üzerine görüş alışverişinde bulundu.
Program kapsamında altı farklı alanda düzenlenen bilimsel oturumların ikinci bölümü gerçekleştirildi. Temel ve Uygulamalı Dil Bilimi oturumunda, yapay zekâ çağında Kazakçanın bilim dili olarak geçirdiği dönüşüm, Kazakça bilimsel içeriklerin geliştirilmesinde Wikipedia’nın sunduğu imkânlar, sosyal felsefe ve diplomasi dilinin özellikleri ile Rahmankul Berdibay’ın gazetecilik yazılarında dil meselesinin ele alınış biçimi değerlendirildi.
Sosyal ve Beşerî Bilimler oturumunda, eğitimde ve tarih öğretiminde yapay zekânın etkin kullanımı, “Alaş” gazetesinin arşiv korpusunun sistematik hâle getirilmesi, tarihî kaynakların ve dijital belleğin dönüşümü ile genç kuşaklara millî değerlerin kazandırılması konuları tartışıldı.
Fen ve Teknik Bilimler oturumunda ise Kazakça yanlış bilgilerin yapay zekâ aracılığıyla tespit edilmesi, Kazakça konuşan çocuklardaki konuşma bozukluklarının akıllı sistemlerle belirlenmesi, büyük dil modellerinde Kazakçanın yeri, eğitim metinlerinin otomatik işlenmesi, bilgisayarlı görü, siber güvenlik ve dijital bilimsel altyapı konuları ele alındı. Ayrıca kimya ve matematik öğretiminde sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR) ve yapay zekâ teknolojilerinden yararlanma imkânları değerlendirildi.
Kazakça Hukuk Dili ve Söylemi oturumunda, anayasal ve hukuki bilgilere devlet dilinde erişimin sağlanması, hukuk terminolojisinin geliştirilmesi, Kazakça hukuk eğitimi ve bilimsel içeriklerin yaygınlaştırılması, hukuk alanında yapay zekâ uygulamaları ve dijital dönüşüm sürecinde hukuki kavramların oluşturulması konuları incelendi.
Kazak Sanatı oturumunda, millî kültürel mirasın dijital ortamda korunmasına ve tanıtılmasına yönelik yeni yaklaşımlar ele alındı. Katılımcılar, geleneksel Kazak keçe işleme sanatı olan sırmakın dijital ortamda görselleştirilmesi, Kazak şarkı sanatının modern yöntemlerle öğretilmesi, sahne metinleri üzerinde çalışırken yapay zekâdan yararlanılması ve sanat tarihi terminolojisinin sistematik hâle getirilmesi konularında bildiriler sundu.
“Mekemtas Mırzahmetulı ve Kazak Maneviyatı” oturumunda ise ünlü bilim insanının Abay araştırmalarının gelişimindeki rolü, Türk halklarının manevi mirasının dijitalleştirilmesi, edebî metinlerin yapay zekâ desteğiyle incelenmesi, Abay ve Türk düşünürlerinin eserlerindeki manevi ve ahlaki değerler ile eski Türk edebiyatı mirasının bilim dünyasına kazandırılması konuları değerlendirildi.
Sempozyumun ilk gününde genel oturumun yanı sıra bilimsel oturumların birinci bölümü gerçekleştirilmişti. Bilimsel toplantılara Kazakistan’dan ve yurt dışından bilim insanları, dil bilimciler, bilişim teknolojileri uzmanları, kamu kurumları, üniversiteler ve araştırma kuruluşlarının temsilcileri, akademisyenler ve genç araştırmacılar katıldı.
Katılımcılar, yapay zekâ çağında Kazakçanın gelişim yönü, ulusal dil modelinin oluşturulması, nitelikli dil veri tabanlarının hazırlanması, Kazakça dijital kaynakların artırılması ve bilimsel terminolojide birlik sağlanması konularında görüşlerini paylaştı.
Sempozyumun önemli gelişmelerinden biri de Kazakistan Cumhuriyeti Devlet Ödülü sahibi, seçkin edebiyat araştırmacısı, Abay uzmanı Prof. Dr. Mekemtas Mırzahmetulı adına oluşturulan dersliğin açılışı oldu.
İki gün süren bilimsel değerlendirmelerin ardından, Kazakçanın dijital çağda bilim dili olarak güçlendirilmesini ve tüm bilim alanlarında etkin biçimde kullanılmasını amaçlayan sempozyum sonuç bildirgesi kabul edildi.
Bildiride, Kazakçanın kapsamlı bilimsel metin korpusunun genişletilmesi, akademik metinlerden oluşan uzmanlık alanlarına özgü alt korpusların hazırlanması, yapay zekâ sistemleri için nitelikli sinir ağı modellerinin geliştirilmesi ve elektronik terminoloji platformlarının iyileştirilmesi önerildi.
Ayrıca el yazmaları ile arşiv belgelerinin dijitalleştirilmesi, Kazakçanın fen ve teknik bilimlerde kullanımının yaygınlaştırılması ve Kazakça yayımlanan bilimsel dergilerin uluslararası veri tabanlarına dâhil edilmesinin gerekliliği vurgulandı.
Sonuç bildirgesinde hukuk terminolojisinin sistematik hâle getirilmesi, yapay zekâ tabanlı dijital hukuk hizmetlerinin geliştirilmesi ve millî sanat ile manevi mirasın dijital arşivler, üç boyutlu modeller ve sanal müzeler aracılığıyla korunmasına yönelik önerilere de yer verildi.
Bunun yanı sıra Mekemtas Mırzahmetulı’nın bilimsel eserlerinin dijitalleştirilerek açık erişimli bir elektronik veri tabanı oluşturulması, üniversitelerin eğitim programlarına “Abay Araştırmaları” dersinin eklenmesi ve “Kazak Dili - Bilim Dili” Uluslararası Sempozyumu’nun iki yılda bir düzenlenmesi önerildi.
Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Bakanlığı, Türkistan Eyaleti Valiliği, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Ulusal Bilimler Akademisi, Ahmet Baytursınulı Dil Bilimi Enstitüsü, Şaysultan Şayahmetov “Til-Kazına” Ulusal Bilimsel ve Uygulamalı Araştırmalar Merkezi ile Uluslararası “Kazak Dili” Derneğinin iş birliğiyle düzenlenen geleneksel sempozyum, iki gün boyunca gerçekleştirilen bilimsel oturumların ve alınan önemli kararların ardından başarıyla sona erdi.
KZ
TR
EN
RU
